Wzajemny prywatny akt oskarżenia – praktyka, przykłady i wzór pisma

W polskim procesie karnym niektóre przestępstwa, takie jak zniesławienie czy naruszenie nietykalności cielesnej, ścigane są z oskarżenia prywatnego. W praktyce nierzadko zdarza się, że osoba oskarżona odpowiada na zarzuty, składając wobec oskarżyciela tzw. wzajemny prywatny akt oskarżenia – jeśli uważa, że również padła ofiarą przestępstwa w związku z tym samym zdarzeniem. Taka sytuacja pozwala sądowi rozpoznać obie sprawy łącznie, co często umożliwia pełniejsze ustalenie prawdy i ocenę konfliktu w szerszym kontekście.

Instytucję tę reguluje art. 497 k.p.k. Wzajemny akt oskarżenia może dotyczyć wyłącznie czynu ściganego z oskarżenia prywatnego i musi pozostawać w związku z pierwotnym zarzutem.

Przykład z orzecznictwa lubelskiego

W sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Puławach (sygn. akt II K 1016/17), a następnie rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy w Lublinie (sygn. akt XI Ka 1157/18), obie strony zarzucały sobie wzajemnie znieważenie podczas kłótni. Sąd rozpoznawał oba akty oskarżenia łącznie. Jak czytamy w uzasadnieniu:

„T. B. został oskarżony wzajemnie przez R. B. o to, że w dniu 27 października 2017 roku w P. przy ul. (...), znieważył R. B. wulgarnym gestem (wyciągnięcie środkowego palca) oraz słowami wulgarnymi, tj. o czyn z art. 216 § 1 k.k.”
(sygn. akt XI Ka 1157/18, Sąd Okręgowy w Lublinie; wcześniej II K 1016/17, Sąd Rejonowy w Puławach)

Wzajemny prywatny akt oskarżenia należy złożyć do chwili otwarcia przewodu sądowego na rozprawie głównej i musi on spełniać wymogi formalne przewidziane dla aktu oskarżenia prywatnego. Sąd rozpoznaje oba oskarżenia razem.

Wzór wzajemnego prywatnego aktu oskarżenia

Sąd Rejonowy w Lublinie
Wydział Karny
ul. Krakowskie Przedmieście 43, 20-076 Lublin

Wzajemny prywatny akt oskarżenia

Sporządzony na podstawie art. 497 k.p.k.

Oskarżyciel prywatny (oskarżony w sprawie głównej):
Jan Kowalski
ul. Lipowa 10, 20-400 Lublin
PESEL: ***********

Oskarżony:
Piotr Nowak
ul. Wiosenna 7, 20-500 Lublin
PESEL: ***********

Sygnatura akt sprawy głównej: II K 123/24

Wzajemny prywatny akt oskarżenia

W związku z toczącym się postępowaniem karnym z prywatnego aktu oskarżenia złożonego przez Piotra Nowaka przeciwko mnie, niniejszym, na podstawie art. 497 k.p.k., wnoszę wzajemny prywatny akt oskarżenia przeciwko Piotrowi Nowakowi.

Zarzut:
W dniu 12 lutego 2024 roku w Lublinie, w trakcie kłótni, Piotr Nowak znieważył mnie słowami powszechnie uznanymi za obelżywe („...”), czym dopuścił się czynu z art. 216 § 1 k.k.

Uzasadnienie:
Podczas zdarzenia będącego przedmiotem postępowania, Piotr Nowak w obecności świadków (Anna Zielińska, Tomasz Krawczyk) wykrzykiwał pod moim adresem obraźliwe słowa, naruszając moje dobre imię. Powyższe potwierdzają zeznania świadków oraz nagranie z telefonu komórkowego, które załączam do akt sprawy.

Wnioski dowodowe:
1. Przesłuchanie świadków:
  - Anna Zielińska, ul. Polna 5, Lublin
  - Tomasz Krawczyk, ul. Ogrodowa 3, Lublin
2. Odtworzenie nagrania z telefonu komórkowego (plik mp3 w załączeniu)

Wniosek końcowy:
Wnoszę o uznanie Piotra Nowaka za winnego zarzucanego mu czynu oraz orzeczenie wobec niego kary przewidzianej w art. 216 § 1 k.k.

Załączniki:
- kopia nagrania
- wykaz świadków
- odpis pisma

Podpis:
Jan Kowalski

Podsumowanie praktyczne

W praktyce wzajemny prywatny akt oskarżenia jest narzędziem, które pozwala na pełniejsze rozpoznanie konfliktu – niejednokrotnie bowiem granica pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą bywa płynna. Jak pokazują powyższe przykłady, sądy lubelskie niejednokrotnie musiały rozstrzygać sprawy, w których obie strony czuły się pokrzywdzone i sięgały po ten środek procesowy.

Warto pamiętać, że:

Instytucja ta bywa przywoływana w sprawach, gdzie emocje sięgają zenitu, a prawda – jak to często w życiu bywa – leży pośrodku.